حضور گل در ادبیات

حضور ویژه گل در ادبیات فارسی

در ادبیات فارسی، شاعران خوش ذوق در ادوار مختلف ضمن استفاده از آرایه های ادبی همچون تشبیه، استعاره، ایهام و... و به کارگیری کلمه "گل" و یا انواع "مختلف گل" شاهکارهایی را با معانی بسیار زیبایی خلق کرده اند. نمونه ای از این به کارگیری فوق العاده آرایه های مختلف و بهره گیری از مفهوم گل را در بیت بسیار زیبای فروغی بسطامی می‌توانیم ببینیم:"دلم از نرگس بیمار تو، بیمارتر است/چاره کن درد کسی از همه ناچارتر است"

البته تمام آنچه پیش تر گفته شد، صرفاً مخصوص به گل نبوده بلکه در یک سری اسامی دیگری همچون یاقوت، لعل (نوعی سنگ قیمتی) و... نیز شاهد خلق چنین شاهکارهایی هستیم. محتوای مقاله پیش روی شما به بررسی حضور ویژه گل در ادبیات فارسی به صورت جزئی پرداخته است.

حضور گل در ادبیات فارسی، مسئله این است!

اگر حوزه مطالب، نثرها و اشعار موجود ادبیات فارسی ما صرفاً به 200 الی 300 سال پیش محدود می‌شد، پاسخ به این سؤال، کار آن‌ چنان سختی نبود. اما چگونه؟

امروزه همه ما، قبول داریم که گل رز نمادی از عشق و علاقه بی حد و مرز است. بنابراین؛ با دیدن گل رز یا رز در متن های معاصر، بی شک اولین مسئله ای که در ذهن ما تداعی می‌شود، همین عشق و علاقه وافر است.

اما وقتی تاریخ ادبیات فارسی را مرور می‌کنیم، این مسئله کمی پیچیده تر است. استفاده از گل ها برای تشبیه شدن به چیزی یا کسی در ادبیات فارسی، عموماً با تصویر انتزاعی و اصطلاحاً مفهوم بصری در پشت گل، ارتباط تنگاتنگی دارد. در این میان، گل نرگس یک نمونه خیلی کاربردی از مفهوم مقاله ما یعنی « حضور ویژه گل در ادبیات فارسی است » اما اگر سؤالی مبنی بر اینکه "چگونه و چرا؟" با ما همراه باشید. کافی است؛ گل نرگس را با سیاهی های درون آن تصور کنید.

این سیاهی در قسمت داخلی گل نرگس، درواقع تداعی کننده مردمک چشم است. همین تصویر انتزاعی که از گل نرگس در ذهن ایجاد می‌شود، درواقع اساسی برای این تشبیهات است. یا گل بنفشه نمونه دیگری از حضور ویژه گل در ادبیات فارسی است. علت، رنگ بنفش این گل و انتقال احساس ناراحتی و حزن و اندوه می‌باشد. البته شکل گل نرگس با دمی به سمت پایین آن در ایجاد احساسات گفته شده؛ نقش بسیار مؤثری دارد. گل لاله نیز در بسیاری از اشعار نویسندگان و شعرای فارسی، مهر تائید دیگری بر حضور ویژه گل در ادبیات فارسی است. گل لاله که داخلی ترین قسمت آن سیاه رنگ بوده که توسط ناحیه قرمزی در برگرفته شده نمادی از دل عاشقان است که آن قسمت سیاه، بیان کننده سوختگی دل آن‌هاست.

 البته گهگاه نمادی از کشتگان راه آزادی و حق نیز به شمار می‌رود. گل سوسن نیز در ادبیات فارسی، جایگاه ویژه ای داشته و سمبلی از آزادی و آزادگی است. در ادامه به تعدادی از ابیاتی که به صورت مستقیم، آنچه را که توضیح دادیم را برای شما تداعی می‌کند، آورده شده است.

• هم جان بدان دو نرگس جادو سپرده‌ایم/هم دل بدان سنبل هندو سپرده‌ایم.(سروده شده توسط حافظ شاعر قرن 5 هجری)
• گل سرخ دیدم شدم زعفرانی/یکی لعل دیدم شدم زر کانی (سروده شده توسط مولانا شاعر قرن 7)
• رسید موسم آن‌که از طرب چو نرگس من/ نهد به پای قدح هر که شش درم دارد (سروده شده توسط حافظ)
• ز حسرت لب شیرین، هنوز می‌بینیم/که لاله می‌دمد از خاک تربت فرهاد (سروده شده توسط حافظ)
• داد سخن دادمی، سوسن آزادمی/لیک ز غیرت گرفت دل ره گفتار من (سروده شده توسط مولانا)

*لازم به ذکر است در برخی از اشعار، گل سوسن به عنوان نمادی از «افراد ساکت پرمغز است»

6- سوسن چون زبان داشت، فروشد به خموشی/در سینه او گوهر اسناد نهادند (سروده شده توسط عطار نیشابوری شاعر قرن های 6 و 7)

البته حضور ویژه گل در ادبیات فارسی ، در آثار و اشعار نویسندگان معاصری همچون فریدون مشیری، ملک الشعرای بهار و ... نیز دیده می‌شود. در ادامه نمونه ای از حضور ویژه گل در ادبیات فارسی معاصر را برای شما آورده‌ایم:

بوی گل نرگس ؟ نه؛ که بوی خوش عید است.(سروده شده توسط فریدون مشیری شاعر معاصر)

باکمی مطالعه در اشعار مولانا، متوجه جایگاه ویژه گل در اشعار مولانا خواهیم شد. علاوه بر مثال ها و نمونه های ذکر شده در قسمت بالاتر، در ادامه نمونه های از به کارگیری گل در اشعار مولانا آورده شده است.

امروز روز شادی و امسال سال گل/نیکوست حال ما که نکو باد حال گل

گل را مدد رسید ز گلزار روی دوست/تا چشم ما نبیند دیگر زوال گل

شما می توانید با خرید گل و هدیه دادن آن ابراز و علاقه خودتان را به بهترین نحو بیان کنید و موجب خوشحالی طرف مقابل گردید.